Monika Lucińska (1900-1988) – uczestniczka powstania wielkopolskiego 1918/1919
Monika Lucińska urodziła się 24 kwietnia 1900 roku w Opalenicy, w rodzinie Antoniego i Marii. Już jako osiemnastoletnia dziewczyna rozpoczęła pracę w miejscowym magistracie, wykazując się sumiennością i oddaniem służbie publicznej.
W przededniu Powstania Wielkopolskiego, w 1918 roku, uczestniczyła w przeszkoleniu sanitarnym zorganizowanym przez opalenickiego lekarza, doktora Kazimierza Brossa. W czasie, gdy losy ojczyzny rozstrzygały się na nowo, Monika Lucińska wykazała się niezwykłą odwagą i patriotyzmem.
Kilka dni przed wybuchem powstania, w porozumieniu z Radą Żołnierską, podjęła się heroicznego czynu – wspięła się na wieżę ratuszową, by po zrzuceniu pruskiego symbolu władzy zawiesić polską biało-czerwoną flagę. Ten gest odwagi i wiary w wolność przeszedł do historii Opalenicy, niosąc mieszkańcom nadzieję i wzmacniając ducha narodowego zrywu.
Wkrótce po wybuchu powstania ponownie dała świadectwo odwagi – w obecności burmistrza Gerlacha i niemieckich pracowników magistratu, w brawurowy sposób wydała powstańcom broń z urzędowego magazynu.
W styczniu 1919 roku, wspólnie z dwiema starszymi siostrami – Stanisławą i Heleną – włączyła się w działania aprowizacyjne. Zbierała żywność dla walczących i dostarczała ją do punktu zbiorczego na stacji kolejowej, gdzie wydawała posiłki powstańcom udającym się na front pod Zbąszyń. Wraz z ponad trzydziestoosobową grupą opaleniczanek pełniła służbę na zapleczu aprowizacyjno-sanitarnym, z oddaniem wspierając walczących.
W rodzinnym domu szyła flagi narodowe i wywieszała je w miejscach publicznych – dając świadectwo swego patriotyzmu i solidarności z walczącymi. Uczestniczyła w pogrzebie Antoniego Kozaka, pierwszego poległego powstańca z Opalenicy, a następnie zainicjowała starania o nazwanie jednej z ulic jego imieniem.
W grudniu 1939 roku wraz z rodzicami została wysiedlona przez Niemców do Generalnego Gubernatorstwa. Po powrocie z wysiedlenia ponownie podjęła pracę w magistracie. Z oddaniem angażowała się w życie społeczne – gromadziła książki z różnych źródeł i udostępniała je mieszkańcom, przyczyniając się do rozwoju czytelnictwa i oświaty. Do czasu przejścia na emeryturę pracowała w Zarządzie Miejskim, ciesząc się szacunkiem i uznaniem współpracowników.
Przez całe życie pozostała wierna wartościom, które towarzyszyły jej od młodości – Bogu, Ojczyźnie i drugiemu człowiekowi. Regularnie uczestniczyła w uroczystościach rocznicowych Powstania Wielkopolskiego, przekazując młodszym pokoleniom wspomnienia o bohaterach tamtych dni i o uroczystości pogrzebowej Antoniego Kozaka.
Za swoje zasługi została odznaczona Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym (1974), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1975) oraz odznaką „Za Zasługi w Rozwoju Województwa Poznańskiego” (1983).
Monika Lucińska zmarła 5 lipca 1988 roku. Jej życie stanowi wzór patriotyzmu, odwagi, a pamięć o niej pozostaje żywa w historii miasta i sercach jego mieszkańców.
Andrzej Mroczoszek – piłkarz „Lecha” Poznań, trener i działacz sportowy
Andrzej Mroczoszek urodził się 25 listopada 1941 roku w Opalenicy w rodzinie Stefana i Joanny. Szkołę podstawową ukończył w Opalenicy a następnie technikum kolejowe w Poznaniu.
Wcześnie rozpoczął przygodę z piłką nożną. Grał na boisku przy cukrowni a potem w parku miejskim, aż dostrzeżono jego talent piłkarski. W 1950 r. zakwalifikował się do reprezentacji juniorów Poznania. Wychowanek opalenickiego klubu „Promień” w wieku 18 lat rozpoczął grę w kolejowych Klubie Sportowym „LECH”. Był najmłodszym zawodnikiem w drużynie. Jako czynny piłkarz występował do 1971 roku, następnie grał w drużynie oldboyów „Promienia”. W meczach mistrzowskich, pucharowych i towarzyskich opalenickiego klubu wyróżniający się piłkarz. Od maja 1974 r. pełnił obowiązki trenera A klasowej drużyny „Promienia” , która w 1977 r. awansowała do klasy wojewódzkiej.
Imponował ogromną wolą walki, umiejętnościami piłkarskimi. W czasie służby wojskowej grał w klubach „Śląsk” Wrocław i „Thores” w Wałbrzychu.
Najważniejszy dla niego rok 1961, kiedy Lech awansował do I ligi. W lechickich barwach rozegrał 176 oficjalnych spotkań na pozycji napastnika, następnie obrońcy, zdobywając 17 bramek. Był podporą kolejarskiej drużyny. Pod koniec kariery piłkarskiej szkolił młodzież m.in. w „Lechu” , w „Promieniu” Opalenica i „Orkanie” Ptaszkowo.
Skupiał młode talenty z małych ośrodków, wpłynął na rozwój sportu i masowej kultury fizycznej, rekreacji w środowisku wiejskim. W latach 1992-1995 pełnił obowiązki wiceprezesa ds. organizacyjnych w Klubie Sportowym „Sokół” Pniewy i kontynuował studia prawnicze na uniwersytecie w Poznaniu.
Aplikację radcowską uzyskał w 1979 r. Przez dekadę (1980-1990) był kierownikiem Sekcji Piłki Nożnej KKS „Lech” Poznań, będąc członkiem prezydium klubu miał swój udział w sukcesach „Lecha” : zdobycie Pucharu Polski (1982), tytułu Mistrza Polski (1983), wywalczenie Mistrzostwa i Pucharu Polski (1984), Mistrzostwa i Superpucharu (1990).
Po zakończeniu kariery piłkarskiej aktywnie uczestniczył w działalności Okręgowego Związku Piłki Nożnej i Polskiego Związku Piłki Nożnej pełniąc m.in. funkcje: członka zarządu Wydziału Organizacyjno-Prawnego PZPN, członka Sądu Polubownego PZPN, a od 1999 sekretarza Wydziału Organizacyjno-Regulaminowego., radca prawny w wielkopolskich i polskich strukturach Związku Piłki Nożnej. Decydował o wielu zawiłościach prawnych związanych z funkcjonowaniem polskiego futbolu, dotyczących klubów i zawodników.
Łączył pracę zawodową ze sportem i kolekcjonerstwem. Zbierał znaki pocztowe, pocztówki, znaczki klubowe i pamiątki związane z futbolem. Piłka nożna do końca życia pozostała jego pasją.
Uhonorowany odznaczeniami: Za Zasługi dla Rozwoju Województwa Poznańskiego (1981), Złoty Krzyż Zasługi (1987), Odznaka Honorowa Miasta Poznania82), Złotą Odznaka Zasłużonego Działacza Kultury Fizycznej (1994), Honorowy Dysk za społeczny wkład pracy w rozwój kultury fizycznej i turystyki na terenie województwa poznańskiego (1995), Srebrna Odznaka Honorowa PZPN (1982).
Dla uczczenia pamięci wybitnego piłkarza, trenera i działacza sportowego KS „Promień” wspólnie z Wielkopolskim Związkiem Piłki Nożnej organizuje turniej piłkarski im. Andrzeja Mroczoszka. Na 90-lecie Lecha Andrzej Mroczoszek znalazł się wśród 90 najwybitniejszych sportowców tworzących historię klubu.
Zmarł nagle 8 grudnia 2001, pochowany został na opalenickim cmentarzu.
Doktor Bogumił Wojcieszak Honorowy Obywatel Opalenicy, historyk i regionalista
Podczas II wojny światowej, przebywając na robotach przymusowych w Niemczech, poznali się Ludwik Wojcieszak i Helena Brandecka – rodzice Bogumiła. On sam urodził się 14 lipca 1951 r. w Poznaniu. Kolejarska rodzina przeprowadziła się do Otusza k/ Buku. Tutaj Bogumił spędził dziecięce i młodzieńcze lata. Często wspominał czasy, kiedy wsłuchiwał się w opowieści rodziców, dziadków i innych starszych członków rodziny o czasach minionych, m.in. o strajkach w pruskiej szkole, o obu wojnach światowych, o powstaniu wielkopolskim i wojnie bolszewickiej. Bogumił Wojcieszak podkreślał, że po prostu miał to szczęście, że dwóch jego dziadków, było powstańcami wielkopolskimi. Dziadek Maciej Wojcieszak, rodem z Trzcianki walczył na froncie zachodnim, a Michał Brandecki, rodem z Barcina, walczył na froncie północnym. Atrakcją wieczorów było także głośne, wspólne czytanie. Początkowo odbywało się ono, w wykonaniu dziadka Michała Brandeckiego, który był wielbicielem Napoleona i Henryka Sienkiewicza.
W latach w latach 1958 – 1964 uczęszczał do szkoły podstawowej w Otuszu. Aktywnie działał w harcerstwie. Po ukończeniu Szkoły Podstawowej podjął naukę w I Liceum Ogólnokształcącym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Po dwóch latach i ukończeniu IX klasy przerwał naukę z powodów osobistych i rodzinnych. X klasę licealną ukończył w roku szkolnym 1971/72 w II Korespondencyjnym Liceum Ogólnokształcącym w Poznaniu. Ostatnią, XI klasę licealną, ukończył w roku szkolnym 1974/1975 w Liceum Ogólnokształcącym dla Pracujących w Wolsztynie, tam też, w roku 1975 roku zdał maturę. W latach 1978 – 1982 ukończył z wynikiem bardzo dobrym studia z zakresu bibliotekoznawstwa i informacji naukowej na UAM w Poznaniu. Na III i IV roku studiów uczęszczał na seminarium magisterskie wybitnego historyka prof. dr. hab. Marcelego Kosmana, przygotowując pracę magisterską „Biblioteka Uniwersytecka w Wilnie w latach 1570 – 1939”. W latach 2000 – 2003 uczestniczył w seminarium doktoranckim prof. Marcelego Kosmana i 31 marca 2003 roku obronił doktorat, poświęcony kulturze politycznej ziemiaństwa wielkopolskiego w pierwszej połowie XIX w.
2 października 1967 roku podjął pracę w Poznańskich Zakładach Graficznych, jako uczeń w zawodzie zecer i maszynista maszyn typograficznych. Od 1 października 1969 r. przeszedł do Poznańskich Zakładów Graficznych im. Marcina Kasprzaka w Poznaniu, gdzie m.in. zdobył uprawnienia zawodowe w zakresie obsługi drukarskich maszyn offsetowych. Pracował z zakładzie przy ul. Zwierzynieckiej 5, a następnie jako drukarz w Drukarni Kolejowej w Poznaniu. Od 1 lutego 1974 do 31 lipca 1991 roku pracował w Wojewódzkim Ośrodku Postępu Rolniczego jako pracownik poligrafii. Jego pracę i działalność w WOPR w Sielinku podzielić można na dwa okresy. W pierwszym, w latach 1974 – 1982 zajął się najpierw technicznym zorganizowaniem tzw. bazy małej poligrafii, mającej służyć zaspakajaniu potrzeb wydawniczych. W okresie solidarnościowego zrywu był członkiem Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność, delegatem na zgromadzenia Wielkopolskiego Regionu NSZZ „Solidarność”, redagował „Biuletyn Informacyjny”. Po wprowadzeniu stanu wojennego został, na trzy miesiące, skierowany do pracy w zakładowej owczarni w Porażynie.
Drugi okres rozpoczął się po ukończeniu studiów w roku 1982. Nadal pracował w Dziale Informacji i Wydawnictw, przekształconym w Dział Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej (INTE). Był współinicjatorem i współkoordynatorem eksperymentu organizacyjnego „Domu Książki” i WOPR Sielinko, polegającego na wysyłkowym kolportażu wśród rolników książek rolniczych. W latach 1982 – 1990 był członkiem zespołów redakcyjnych wydawanych przez WOPR Sielinko periodyków. Łącznie bibliografia publikacji Bogumiła Wojcieszaka z zakresu teorii i praktyki informacji naukowej w rolnictwie oraz upowszechniania postępu rolniczego obejmuje 75 pozycji.
31 lipca 1991 r. na skutek reorganizacji, rozwiązano z Bogumiłem Wojcieszakiem stosunek pracy. Od 1 stycznia 1991 r. prowadził własną firmę poligraficzno-wydawniczą Opalgraf w Opalenicy. Początkowo jako spółkę cywilną, a od roku 2011 samodzielną działalność pod nazwą Wydawnictwo Opalgraf Bogumił Wojcieszak.
Od 30 września 2002 do 29 lutego 2012 roku zatrudniony był w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości, z siedzibą w Poznaniu i Wrocławiu, w charakterze adiunkta. Następnie, w okresie od 1 lutego 2015 roku do 1 marca 2020 roku pracował w Wyższej Szkole Bezpieczeństwa z siedzibą w Poznaniu i w Gdańsku. Na uczelniach prowadził seminaria licencjackie i magisterskie, czego efektem było 45 promocji magisterskich i 65 promocji licencjackich. Na szczeblu ogólnopolskim, i międzynarodowym badał i popularyzował problematykę polskich dróg do niepodległości na obszarze historiografii, literaturoznawstwa i nauk o polityce.
Uczestniczył w konferencjach naukowych organizowanych przez Wydział Nauk Społecznych. Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa oraz Wydział Teologiczny UAM w Poznaniu, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych; Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie; Instytut Badań Interdyscyplinarnych „Artes Liberale” Uniwersytetu Warszawskiego; Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Jest autorem ponad 300 publikacji (książki, artykuły naukowe i publicystyczne, recenzje, biogramy i przyczynki – publikowanych m. in. w londyńskim „Marsie”, „Przeglądzie Zachodnim”, „Forum Naukowym”, „Poznańskim Roczniku Archiwalno-Historycznym” oraz w wydawnictwach Instytutu Nauk Politycznych UAM w Poznaniu. W dorobku autorskim ma też ponad 30 książek o tematyce związanej z historią regionalną, w tym takich, które stanowią ewenement w skali kraju.
Jest autorem pierwszej naukowej biografii politycznej Andrzeja Niegolewskiego. Przez ponad 20 lat uczestniczył w pracach nad monumentalnym, czterotomowym dziełem „Księża społecznicy w Wielkopolsce 1894 – 1918/19. Słownik biograficzny”. Opracował ponad 100 biogramów księży społeczników, współpracował w tym zakresie z Prymasowskim Wydawnictwem „Gaudentinum” w Gnieźnie. Jest autorem ponad 60 biogramów w fundamentalnej publikacji „Powstańcy Wielkopolscy. Biogramy uczestników Powstania Wielkopolskiego 1918/1919, t. I – XVII (2005 – 2020) oraz współredaktorem naukowym (wraz z dr. Zdzisławem Kościańskim) tomu XVI, poświęconego powstańcom uczestniczącym w wojnie polsko-bolszewickiej.
Istotą organicznikowskiego działania Bogumiła Wojcieszaka stało się badanie i popularyzowanie lokalnej przeszłości, przede wszystkim „ziemi opalenickiej” oraz powiatu nowotomyskiego.
Rezultaty poszukiwań badawczych trafiają do zainteresowanych trzema drogami. Podstawowe znaczenie ma słowo drukowane. Drugi rodzaj upamiętnień lokalnej przeszłości, w którym aktywnie uczestniczy Bogumił Wojcieszak, ma charakter memorialny. Umieszczony w otwartej przestrzeni, wpisuje się nie tylko w materialną, ale także ideową przestrzeń naszego miasta i gminy. Trzecią drogą jest kontakt z zainteresowanymi przeszłością „małej ojczyzny” osobami z pomocą „żywego słowa”, a największe znaczenie ma tu współpraca ze szkołami.
Początkiem regionalistycznych działań były stwarzające szerokie możliwości popularyzatorskie „Echa Opalenickie”. Bogumił Wojcieszak od pierwszego numeru (1983), przez ponad 30 lat towarzyszył „Echom…” jako drukarz, wydawca, współredaktor, a przede wszystkim jako autor artykułów o tematyce historycznej. Na obrzeżach „Ech…” powstały inne publikacje. Pojawiła się „Biblioteczka regionalna” oraz Kalendarium dziejów Opalenicy. Następne były Dzieje Opalenicy. Powstały też trzy tomy „Opalenickiego słownika biograficznego”, pod redakcją naukową Bogumiła Wojcieszaka. W latach 1993, 1994 i 2013 r.
Kolejnym znaczącym wydawnictwem o lokalnej tematyce powstańczej była książka „Trzeba było pójść. Powiat Nowotomyski w Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919. Historia i pamięć” pod redakcją naukową dr. Bogumiła Wojcieszaka i dr. Zdzisława Kościańskiego. Książka wydana w formacie albumowym, bogato ilustrowana, jest pierwszą próbą przedstawienia, jak i dlaczego na terenie dzisiejszego powiatu nowotomyskiego doszło w 1918/1919 roku do wybuchu Powstania Wielkopolskiego.
Jest też współzałożycielem i współredaktorem oraz współwydawcą kwartalnika społeczno-kulturalnego „Przegląd Nowotomyski”. Kolejnym znaczącym wydawnictwem nowotomyskim była wydana we współpracy ze Starostą Nowotomyskim i Nowotomyską Biblioteką, książka „Trzeba było pójść. Powiat Nowotomyski w Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919. Historia i pamięć” pod redakcją naukową dr. Bogumiła Wojcieszaka i dr. Zdzisława Kościańskiego.
Drugi, po słowie drukowanym, obszar upamiętnień lokalnej przeszłości, w którym aktywnie uczestniczył Bogumił Wojcieszak, ma charakter memorialny.
4 stycznia 2019 r. w Opalenicy przy budynku Rynek nr 4 (w latach pruskiego zaboru mieścił się tam hotel Victoria) odbyła się uroczystość odsłonięcia i poświęcenia tablicy, która upamiętnia zasługi Edmunda Klemczaka, dowódcy opalenickiej kompanii powstańczej. Organizatorem wydarzenia było Opalenickie Koło Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918 – 1919 im. Edmunda Klemczaka. Współinicjatorem i autorem inskrypcji był dr Bogumił Wojcieszak.
Do pomnika przedwojennego ideowo nawiązuje Pomnik Powstańczy, z jakże wymownym przesłaniem Ojczyzna z ich woli i krwi – wraz ze Ścianą Pamięci.
Dzięki niemu odtworzono pomnik przed zmodernizowanym budynkiem Centrum Kultury i Biblioteki, odsłonięty 27 czerwca 2021 r. Zwieńczeniem uroczystości było wmurowanie przy pomniku tak zwanej kapsuły czasu – na pamiątkę dla przyszłych pokoleń opaleniczan.
W ramach popularyzatorskich działań Bogumił Wojcieszak aktywnie działał w Towarzystwie Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919 (współzałożyciel w 1996 r., od 2019 r. prezes honorowy koła w Opalenicy).
Wspierał czynnie ideę „Opalenickiego patriotycznego śpiewania Cantate Patriae” – opracował w tym celu Opalenicki śpiewnik patriotyczny, który miał cztery wydania.
Szczególne znaczenie miała współpraca ze szkołami w zakresie edukacji regionalnej młodzieży. Był również prodziekanem Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Opalenicy.
Jego Opalgraf drukował gazetę parafialną „A oto Ja jestem”, w której także publikował artykuły o bliskiej mu tematyce. Był „dobrym duchem” periodyku.
Sam o sobie mówił: „Jestem tylko pośrednikiem między przeszłością a teraźniejszością, dla przyszłości…” Pytany o współczesne „organicznikostwo” wskazywał na pustą kartkę papieru i mówił, że każdy swoim życiem taką zapisuje. Organicznikostwem są wszystkie zapiski mówiące o tym, co robimy nie dla siebie, ale dla innych, dla najbliższego otoczenia, oczywiście bezinteresownie. Taka zaangażowana bezinteresowność przekłada się na dobro wspólne i sprawia, że świat w którym żyjemy, ten bliższy i ten dalszy, staje się zwyczajnie lepszy. I nie muszą to być rzeczy wielkie, bo wielka i ważna jest ich suma i powszechność.
Za swoje wybitne działania otrzymał następujące odznaczenia:
1. Odznaka Honorowa „Za wybitny wkład w rozwój księgarstwa wielkopolskiego” [1986]
2. Odznaka Honorowa „Zasłużony działacz kultury” [1987]
3. Odznaka Honorowa „Za zasługi w rozwoju województwa poznańskiego” x 2 [1987], – za działalność w zakresie historii regionalnej; 1988, po raz drugi, za pracę zawodową]
4. Brązowy Krzyż Zasługi [1989]
5. Brązowy, Srebrny i Złoty Medal Za zasługi dla pożarnictwa [2000]
6. Krzyż Zasługi Semper Fidelis [2004]
7. Krzyż Zasługi Związku Kombatantów i Byłych Więźniów Politycznych RP [2005]
8. Medal Orderu Świętego Stanisława Biskupa [2009] za działalność charytatywną
9. Medal Honorowy TPPW „Wierni Tradycji” [2010]
10. Odznaka Honorowa „Za zasługi dla miasta i gminy Nowy Tomyśl” [2011].
11. Srebrny Medal „Labor omnia vincit” [2011]
12. Medal Komisji Edukacji Narodowej [2012]
13. Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej [2013]
14. Złoty Medal Honorowy TPPW „Wierni Tradycji” [2016]
15. Odznaka Honorowa „Za zasługi dla rozwoju powiatu nowotomyskiego” [2019]
16. Odznaka Honorowa „Za zasługi w rozwoju województwa wielkopolskiego” [2020]
17. Medal – Krzyż Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej [2021]
Posiadał także następujące Tytuły Honorowe:
• Nagroda Honorowa „Dobosz Powstania Wielkopolskiego” [2005]
• Honorowy członek Ochotniczej Straży Pożarnej w Opalenicy [2008]
• Honorowa statuetka Burmistrza Za zasługi dla Opalenicy [2012]
• Honorowy prezes Koła Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego w Opalenicy
• Honorowy członek Nowotomyskiego Towarzystwa Kulturalnego
• Honorowy Obywatel Opalenicy [22 maja 2025 r.] – na wniosek TPPW
Do Opalenicy trafił, jak sam mówił „za swoją Dziewczyną”. Z żoną Haliną przeżyli wspólnie ponad 50 lat.
Zmarł 21 czerwca 2025 r. Pożegnaliśmy go na tym cmentarzu 26 czerwca.
Bogumił Wojcieszak zapisał swoje kartki zajmując się badaniem lokalnej historii, odczytywaniem i krzewieniem lokalnego dorobku kulturowego i tradycji niepodległościowych. Nazywany romantycznym pozytywistą podkreślał, że w życiu potrzebne są skrzydła i korzenie. Skrzydła aby wznosić się ponad przeciętność, a korzenie są po to, aby nie odlatywać zbyt daleko i wysoko, tracąc kontakt z rzeczywistością.
